پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی

پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی

بررسی شاخص‌های سرمایه‌ فکری در بخش خدمات دولتی با رویکرد دلفی

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
مریم بنی اسدی 1
سید علیقلی روشن 2
نور محمد یعقوبی 3
سیده اسما حسینی 4
1 دکتری مدیریت دولتی، گروه مدیریت دولتی، دانشکده اقتصاد و امور اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، ایران.
2 دانشیار٬گروه مدیریت دولتی،دانشکده اقتصاد و امور اداری،دانشگاه سیستان و بلو چستان، زاهدان،‌ایران.
3 استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشکده اقتصاد و امور اداری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
4 استادیار، گروه مدیریت دولتی، مؤسسه آموزش عالی لیان، ‌بوشهر، ‌ایران.
10.48311/ormr.2026.107379.0
چکیده
سرمایه فکری نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات عمومی، افزایش رضایت شهروندان و بهبود بهره‌وری سازمانی ایفا می‌کند. با تقویت سرمایه فکری، سازمان‌های بخش دولتی می‌توانند نوآوری در ارائه خدمات را توسعه داده و به تحقق توسعه پایدار کمک کنند. بااین‌حال، مرور مطالعات پیشین نشان می‌دهد که تاکنون الگوی جامع و کاربردی با شاخص‌های مشخص برای استقرار مدیریت سرمایه فکری در بخش خدمات دولتی ایران ارائه نشده است. براین‌اساس، هدف پژوهش حاضر شناسایی و بررسی شاخص‌های سرمایه فکری در بخش خدمات دولتی با استفاده از رویکرد دلفی است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ پیمایشی است. مؤلفه‌های سرمایه فکری در بخش خدمات عمومی به روش دلفی شناسایی شدند. به‌این‌منظور، ۱۷ نفر از خبرگان دانشگاهی آشنا با موضوع پژوهش با استفاده از روش نمونه‌گیری گلوله ‌برفی انتخاب شدند. در سه دور توزیع پرسش‌نامهدلفی، اجماع نظر خبرگان درباره مؤلفه‌ها و ساختار عاملی سرمایه فکری حاصل شد. در نهایت، سه بعد اصلی و پنج زیر‌بعد شامل ۲۲ مقوله و ۸۹ شاخص شناسایی و نهایی شدند. ارزیابی روایی الگو پیشنهادی، با روش تحلیل عاملی تأییدی و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار اسمارت – پی ال اس[1] انجام شد. نتایج نشان داد تمامی متغیرها در سه بعد سرمایه انسانی، ساختاری و رابطه‌ای معنادار بوده و مدل از برازش مناسبی برخوردار است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به‌عنوان چارچوبی عملی برای ارزیابی وضعیت موجود، سنجش سطح بلوغ و حمایت از توسعه سرمایه فکری در سازمان‌های بخش عمومی کشور استفاده شود.




[1]. Smart-PLS
کلیدواژه‌ها
سرمایه ‌فکری
خدمات ‌دولتی
تکنیک ‌دلفی
تحلیل عاملی تأییدی
موضوعات

عنوان مقاله English

Exploring Intellectual Capital Indicators in Public Sector Services: A Delphi-Based Approach

نویسندگان English

Maryam Bani Asadi 1
Seyed Aligholi Rowshan 2
NourMohamad yaghoubi 3
Seyede Asma Hosseini 4
1 Ph,D in Public administration- University of Sistan and Baluchestan- Zahedan - Iran.
2 Associate Professor, Department of Public Administration, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
3 Professor, Department of Public Administration, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
4 Department of Public Administration, Lian Institute of Higher Education, Bushehr, Iran.
چکیده English

Intellectual capital plays a key role in enhancing the quality of public services, increasing citizen satisfaction, and improving organizational productivity. By strengthening intellectual capital, public organizations can promote service innovation and contribute to sustainable development. However, a review of existing studies indicates the absence of a comprehensive and operational model with clearly defined indicators for managing intellectual capital in Iran’s public service sector. Accordingly, this study aims to identify and examine intellectual capital indicators in the public service sector using a Delphi approach. This applied research adopts a descriptive–survey design. The components of intellectual capital in the public service sector were identified through the Delphi method. Seventeen academic experts with relevant expertise were selected using snowball sampling. Through three rounds of Delphi questionnaires, consensus was reached on the components and factor structure of intellectual capital. As a result, three main dimensions and five sub-dimensions, consisting of 22 categories and 89 codes, were identified and finalized. To evaluate the validity of the proposed model, confirmatory factor analysis was conducted, and reliability was assessed using Cronbach’s alpha. Data analysis was performed using Smart-PLS software. The findings indicate that all variables across the three dimensions—human, structural, and relational capital—were statistically significant, and the model demonstrated an acceptable fit. The results of this study provide a practical framework for assessing the current status, measuring maturity levels, and supporting the development of intellectual capital in public organizations in Iran.

کلیدواژه‌ها English

Intellectual Capital
Public Services
Delphi Technique
Confirmative Factor Analysis
اردلان، ا.، دانایی‌فرد، ح.، شالبافان، ع.، و میرداماد‌نجف‌آبادی، س. (1404). واکاوی راهبردهای مواجهه با پدیده کم کاری در سازمان‌های دولتی ایران. پژوهش های مدیریت منابع سازمانی، 15(1)، 55–91.
امانی، ت.، سیدنقوی، م.، و حمیدی، ن. (1399). طراحی مدل ارتقای سرمایه فکری در نظام دولتی ایران. فصلنامه علمی مدیریت منابع در نیروی انتظامی، 8(3)، 221–250.
https://sid.ir/paper/378052/fa
بنی‌اسدی، م.، روشن، س.، و رونقی، م. (1400). طراحی الگوی جامع سرمایه فکری با استفاده از رویکرد فراترکیب. نشریه علمی پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، سال 13(شماره 4)، 221–254.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.82548002.1400.13.4.7.7
دهقانی، م.، یعقوبی، ن.، موغلی، ع.، و وظیفه، ز. (1398). ارائه مدل جامع عوامل موثر بر استقرار اثربخش مدیریت دانش. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 10(1)، 109–132.
https://sid.ir/paper/168817/fa
دهمرده، م.، پورشهابی، و.، کمالیان، ا.، و سالارزهی، ح. (1404). طراحی الگوی نگهداشت و پایداری منابع انسانی متخصص در سازمان‌های دولتی استان سیستان و بلوچستان با رویکرد فراترکیب. پژوهش‌های مدیریت عمومی، 18(76)، 239–270.
زارعیان‌مراد‌آبادی، ب.، اسلامبولچی، ع.، حمیدی، ک.، و قبادی‌لملوکی، ت. (1401). الگوی ارزیابی سرمایه فکری در بانک‌های دولتی جمهوری اسلامی ایران. نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی، 39، 167–193. https://sid.ir/paper/1040300/fa
زاهدی، ش.، رضایی‌منش، ب.، و اسلامبولچی، ع. (1392). طراحی الگوی اندازه‌گیری سرمایه فکری در سازمان‌های فرهنگی دولتی ایران. فصلنامه مدیریت سازمان‌های دولتی، 1(3)، 44–64. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2322522.1392.1.0.11.5
زردتشتیان، ش.، و کریمی، ع. (1398). ارایه مدل اثر سرمایه اجتماعی و سرمایه فکری بر عملکرد سازمانی (مطالعه موردی: ادارات ورزش و جوانان استان کرمانشاه). پژوهش در مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی، 9(17)، 85–97https://sid.ir/paper/213804/fa .
شیهکی‌تاش، م.، آهنگ، ف.، و رییسی، ا. (1398). تأثیر سرمایه‌های اجتماعی بر توانمندسازی روان‌شناختی با نقش میانجی سرمایه فکری. پژوهش‌های مدیریت عمومی، 12(44)، 237–259. https://doi.org/10.22111/jmr.2019.5046
صلواتیان، س.، شریفی، س.، و قربانی، آ. (1399). شناسایی سرمایه‌های فکری اصلی در سازمان‌های رسانه‌ای دولتی: ، مطالعه موردی سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. مدیریت دولتی، 12(4)، 607–629. https://sid.ir/paper/956174/fa
غیاثی‌ندوشن، سعید.، و امین‌الرعایا، احسان. (1395). بررسی تأثیر ابعاد سرمایه اجتماعی و سرمایه فکری بر میزان بهره‌‌وری منابع انسانی. مطالعات مدیریت (بهبود و تحول) سال25  ،شماره 80،  209-183. https://doi.org/10.22054/jmsd.2016.4035
مصباح، ا.، و رضایی‌شریف، ع. (1402). تحلیل عاملی تاییدی مقیاس ارزیابی شادی در زنان میانسال. فصلنامه علمی فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 18، 267–290.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26454955.1402.18.63.10.6
نجف‌آبادی، ن. ص. (1401). ارائه مدل کیفی و کمی توانمندسازی شناختی دانشجویان در یادگیری الکترونیکی: مدل‌یابی توانمندسازی دانشجویان در یادگیری الکترونیکی. مدیریت تولید و عملیات، 17(2)، 1–20.
https://doi.org/10.22108/nea.2023.129271.1641
نیک‌پور، ا.، سلاجقه، س.، و حیدریان‌شهربابکی، م. (1390). بررسی رابطه بین سرمایه‌های فکری با کیفیت خدمات دولتی در سازمان امور اقتصادی و دارایی استان کرمان. فرآیند مدیریت و توسعه، 75، 112–125.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17350719.1390.24.1.5.7 
هومن، ح. (1385). راهنمای عملی پژوهش کیفی. سمت.
Alshamsi, S., Isaac, O., & Bhaumik, A. (2019). The Effects of Intellectual Capital on Organizational Innovation within Abu Dhabi Police in UAE. 10, 50–58.
Akil, S. R., Soemaryani, I., Hilmiana, H., & Joeliaty, J. (2021). Determinant factors of intellectual capital for improving public sector innovation: an empirical study from Indonesia. The Journal of Asian Finance, Economics and Business (JAFEB), 8(12), 421-429. https://doi.org/10.13106/jafeb.2021.vol8.no12.0421
Bontis, N. (1998). Intellectual capital: an exploratory study that develops measures and models. Management Decision, 36(2), 63–76. https://doi.org/10.1108/00251749810204142
Bontis, N. (1999). Managing Organizational Knowledge by Diagnosing Intellectual Capital: Framing and Advancing the State of the Field.
Bratianu, C. (2018). Intellectual capital research and practice: 7 myths and one golden rule. Management & Marketing, 13, 859–879.  https://doi.org/10.2478/mmcks-2018-0010
Broadbent, J., & Guthrie, J. (2008). Public sector to public services: 20 years of “contextual” accounting research. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 21(2), 129–169. https://doi.org/10.1108/09513570810854383
Budiarso, N. S. (2019). Intellectual Capital in Public Sector. Accountability, 8(01), 42. https://doi.org/10.32400/ja.24281.8.01.2019.42-50
Cabrilo, S., Kianto, A., & Milic, B. (2018). The effect of IC components on innovation performance in Serbian companies. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems, 48(3), 448–466.
Chen, J., Zhao, X., & Wang, Y. (2015). A new measurement of intellectual capital and its impact on innovation performance in an open innovation paradigm. International Journal of Technology Management, 67, 1–25. https://doi.org/10.1504/IJTM.2015.065885
Cuganesan, S., Jacobs, K., & Lacey, D. (2014). Beyond New Public Management: Does Performance Measurement Drive Public Value in Networks? In Public Value Management, Measurement and Reporting (Vol. 3, pp. 21–42). Emerald Group Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/S2051-663020140000003000
Farah, A., & Abouzeid, S. (2017). The impact of intellectual capital on performance: Evidence from the public sector. Knowledge Management and E-Learning, 9(2), 225–238.
      https://doi.org/10.34105/j.kmel+.2017.09.013
 
 
Ferenhof, H. A., Durst, S., Zaniboni Bialecki, M., & Selig, P. M. (2015). Intellectual capital dimensions: state of the art in 2014. Journal of Intellectual Capital, 16(1), 58–100.
      https://doi.org/10.1108/JIC-02-2014-0021
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50.
Githaiga, P. N. (2023). Intellectual capital and bank performance: the moderating role of income diversification. Asia-Pacific Journal of Business Administration, 15(4), 509–526.
      https://doi.org/10.1108/APJBA-06-2021-0259
Hair, J. F., Risher, J. J., Sarstedt, M., & Ringle, C. M. (2019). When to use and how to report the results of PLS-SEM. European Business Review, 31(1), 2–24. https://doi.org/10.1108/EBR-11-2018-0203
Keong Choong, K. (2008). Intellectual capital: definitions, categorization and reporting models. Journal of Intellectual Capital, 9(4), 609–638. https://doi.org/10.1108/14691930810913186
Lenart-Gansiniec, R. (2016). Relational Capital and Open Innovation – in Search of Interdependencies. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 220, 236–242. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.05.495
Loulou-Baklouti, S., & Triki, M. (2018). Preparers’ and users’ perception of intellectual capital information usefulness. Journal of Intellectual Capital, 19(3), 617–643. https://doi.org/10.1108/JIC-12-2016-0147
Nicolò, G., Ferullo, D., Aversano, N., & Ardito, N. (2023). Intellectual capital disclosure and its determinants in healthcare organisations – Evidence from Italy. International Journal of Public Sector Management, 36(1), 20–45. https://doi.org/10.1108/IJPSM-06-2022-0149
Obeidat, B. Y., Tarhini, A., Masadeh, R., & Aqqad, N. O. (2017). The impact of intellectual capital on innovation via the mediating role of knowledge management: A structural equation modelling approach. International Journal of Knowledge Management Studies, 8(3–4), 273–298. https://doi.org/10.1504/IJKMS.2017.087071
Ozdemir, N. (2017). 9th European Conference on Intellectual Capital, Lisbon, Portugal: Curran Associates. 367–375.
Özer, G., Ergun, E., & Yılmaz, O. (2015). Effects of intellectual capital on qualitative and quantitative performance: Evidence from turkey. South African Journal of Economic and Management Sciences, 18(2), 143–154. https://doi.org/10.17159/2222-3436/2015/v18n2a1
Ramírez, Y. (2010). Intellectual capital models in Spanish public sector. Journal of Intellectual Capital, 11(2), 248–264.
      https://doi.org/10.1108/14691931011039705
Ramirez, Y., Merino, E., & Manzaneque, M. (2019). Examining the intellectual capital web reporting by Spanish universities. Online Information Review, 43(5), 775–798.
      https://doi.org/10.1108/OIR-02-2018-0048
Ramirez, Y., Tejada, A., & Manzaneque, M. (2016). The value of disclosing intellectual capital in Spanish universities. Journal of Organizational Change Management, 29(2), 176–198.
      https://doi.org/10.1108/JOCM-02-2015-0025
Roos, G., & Roos, J. (1997). Measuring your company’s intellectual performance. Long Range Planning, 30(3), 413–426. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/S0024-6301(97)90260-0
Salinas-Ávila, J., Abreu-Ledón, R., & Tamayo-Arias, J. (2020). Intellectual capital and knowledge generation: an empirical study from Colombian public universities. Journal of Intellectual Capital, 21(6), 1053–1084. https://doi.org/10.1108/JIC-09-2019-0223
Scafarto, V., Ricci, F., & Scafarto, F. (2016). Intellectual capital and firm performance in the global agribusiness industry. Journal of Intellectual Capital, 17(3), 530–552. https://doi.org/10.1108/JIC-11-2015-0096
Secundo, G., Dumay, J., Schiuma, G., & Passiante, G. (2016). Managing intellectual capital through a collective intelligence approach. Journal of Intellectual Capital, 17(2), 298–319.
     https://doi.org/10.1108/JIC-05-2015-0046
Shih, K.-H., Lin, C.-W., & Lin, B. (2011). Assessing the quality gap of intellectual capital in banks. Total Quality Management & Business Excellence, 22(3), 289–303.
     https://doi.org/10.1080/14783363.2010.530814
Soetanto, T., & Liem, P. F. (2019). Intellectual capital in Indonesia: dynamic panel approach. Journal of Asia Business Studies, 13(2), 240–262. https://doi.org/10.1108/JABS-02-2018-0059
Subramaniam, M., & Youndt, M. A. (2005). The Influence of Intellectual Capital on the Types of Innovative Capabilities. Academy of Management Journal, 48(3), 450–463. https://doi.org/10.5465/amj.2005.17407911
Tunc Bozbura, F. (2004). Measurement and application of intellectual capital in Turkey. The Learning Organization, 11(4/5), 357–367. https://doi.org/10.1108/09696470410538251
Vagnoni, E., & Oppi, C. (2015). Investigating factors of intellectual capital to enhance achievement of strategic goals in a university hospital setting. Journal of Intellectual Capital, 16(2), 331–363.
      https://doi.org/10.1108/JIC-06-2014-0073
 
 
Weqar, F., & Haque, S. M. (2020). Intellectual capital and corporate financial performance in India’s central public sector enterprises. International Journal of Learning and Intellectual Capital, 17, 77–97. https://doi.org/10.1504/IJLIC.2020.105323
پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی
دوره 16، شماره 1
تابستان 1405
صفحه 73-106