پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی

پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی

فهم فرایند شکل‌گیری تفکر نقادانه در دانشجویان پردیس فارابی دانشگاه تهران: یک مطالعه کیفی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد

نوع مقاله : پژوهشی کیفی

نویسندگان
اکرم دستیاری 1
حسن زارعی متین 2
حمیدرضا یزدانی 3
جبار باباشاهی 4
1 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده بازار و کسب و کار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم آباد، خرم آباد، ایران.
2 استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری ،دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
3 دانشیار، گروه رهبری و سرمایه انسانی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهـران، ایـران.
4 دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی و کسب‌وکار، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
10.48311/ormr.2025.107036.0
چکیده
در نظام­های آموزشی سراسر دنیا، انگاره آموزش تفکر در سطوح عا­لی­تر از یک‌سو و استفاده از مطالب درسی به‌عنوان ابزاری برای تفکر از‌سوی‌دیگر سبب شده است تا تفکر نقادانه به‌عنوان یک مفهوم بنیادین و یک آرمان آموزشی مطرح شود. از‌این‌رو، انجام پژوهش به‌منظور فهم فرایند شکل­گیری تفکر نقادانه از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. به‌این‌منظور، پژوهش حاضر با هدف ارائه الگو تبیین­کننده تفکر نقادانه در دانشجویان پردیس فارابی دانشگاه تهران با استفاده از نظریه داده­بنیاد انجام شده است. روش پژوهش به­صورت کیفی و مبتنی بر نظریه داده­بنیاد بود و برای بررسی روایی و پایایی پژوهش، از سه معیار کرسول و میلر استفاده شد. برای گردآوری اطلاعات از مصاحبه­های نیمه‌ساختار یافته استفاده شد و تحلیل اطلاعات با روش استراوس و کوربین انجام گرفت. در این راستا، در مرحله اول تعداد 25 مصاحبه عمیق با دانشجویان پردیس فارابی دانشگاه تهران انجام شد. حاصل این مصاحبه­ها، مجموعه­ای از مضامین اولیه بود که در فرایند کدگذاری باز، گردآوری و از درون آنها مقوله­هایی استخراج شد. سپس در مرحله کدگذاری محوری، پیوند میان این مقوله­ها ذیل عنوان‌های شرایط علّی، پدیده‌محوری، راهبردها، عوامل زمینه­ای، شرایط مداخله­گر و پیامدهای تفکر نقادانه دانشجویان در قالب پارادایم کدگذاری محوری تعیین شد. در ادامه و در مرحله کدگذاری انتخابی نیز، سیر داستان ترسیم شد. در این پژوهش، مقوله‌محوری با عنوان پویایی­های ذهنی بروز کرده و شرایط علّی اثر­گذار بر تفکر نقادانه نیز به دو دسته کلی عوامل فردی و عوامل غیر فردی تقسیم شد. عوامل مداخله­گر شناسایی‌شده، به دو دسته کلی فضای پذیرش افراد نقاد در مراکز علمی و فضای پذیرش افراد نقاد در جامعه تقسیم می‌شوند. براساس نتایج، عوامل زمینه­ای شامل «رتبه دانشگاه، جو مدیریتی محل تحصیل و فرهنگ خانوادگی» و همچنین، پیامدها عبارت از «پیامدهای مترتب بر فرد و پیامدهای مترتب بر دیگران» بوده است.
کلیدواژه‌ها
تفکر نقادانه
پویایی‌های ذهنی
داده‌بنیاد
دانشگاه
موضوعات

عنوان مقاله English

Understanding the Formation Process of Critical Thinking in Students at Farabi Campus of the University of Tehran: A Qualitative Study Using a Grounded Theory Approach

نویسندگان English

Akram Dastyari 1
Hasan Zarei Matin 2
Hamidreza Yazdani 3
Jabar Babashahi 4
1 Assistant Professor, Department of Business Management, Islamic Azad University of Khorramabad, Khorramabad, Iran.
2 Professor, Departman of Public Admistration, Faculty of Management and Accounting, College oF Farabi , University of Tehran, Qom, Iran.
3 Department of Leadership and Human Capital, Faculty of Public Administration and Organizational Sciences, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran
4 Associate Professor, Department of Business Management, Faculty of Management and Accounting, College of Farabi , University of Tehran, Qom, Iran.
چکیده English

The present research is conducted to provide a model to clarify critical thinking among students at Farabi Complex, University of Tehran by utilizing grounded theory. In the meantime, it was investigated how critical thinking is formed among students. The research methodology is a qualitative one based on grounded theory. Semi-structured interviews are used to gather the information while the introduced method by Straus and Corbin was utilized to analyze the information. To this end and in the first step, 25 deep interviews were conducted with students at Farabi Complex, University of Tehran. The findings from these interviews were a set of initial implications collected during the open coding process and relevant compartments were extracted. In the critical coding step, the links among these compartments were determined under such titles as causal conditions, phenomenon orientation, strategies, grounding factors, intervening conditions, and the outcomes of students’ critical thinking in the format of a critical coding paradigm. Then in the selective coding step, the trajectory of the story was drawn. In the present study, the main research compartment is raised as mental dynamism. Also, affecting casual conditions on critical thinking are divided into two general categories: individual and non-individual factors. Identified intervening factors are divided into two groups: the ambiance of accepting critics in scientific centers and the ambiance of accepting critics in society. Identified grounding factors include university rank, educational place managerial climate, and family culture. Ultimately, identified outcomes in this research include outcomes for individuals and outcomes for others.

کلیدواژه‌ها English

Critical Thinking
Mental Dynamics
Grounded theory
University
 استراوس، آ.، و کوربین، ج. (1393). اصول روش تحقیق کیفی: نظریه مبنایی، رویه‌ها و روش­ها (بیوک محمدی، مترجم). انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (کتاب اصلی منتشر شده در 1990 )
اسماعیلی، م.، عشایری، ح.، و استکی، م. (1396). بررسی تأثیر بازی­های رایانه­ای بر تفکر انتقادی دانش­آموزان.  فصلنامه تازه­های علوم شناختی، 19(1)، 14-24.
 http://icssjournal.ir/article-1-532-fa.html
برجسته، ح. (1396). بررسی موانع خرد و کلان در اجرایی­شدن تفکر انتقادی. پژوهش‌های آموزشی و کاربردی زبان انگلیسی، 10(20)،  29-49.
https://www.magiran.com/p2551500
بخت­آزمای، م.، و فرهنگی، ع. ­ا. (1396). طراحی مدل فرهنگ تفکر انتقادی اعضای هیأت علمی دانشگاه.  فصلنامه مدیریت سازمان­های دولتی، 5(2)، 109-128.
 https://ipom.journals.pnu.ac.ir/article_3759_5.html?lang=en
بلاغت، س. ر.، حیدرزادگان، ع. ر.، و اسلامی مهدی­آبادی، ح. (1396). تأثیر رویکرد درس‌پژوهی معلم بر تفکر انتقادی دانش­آموزان.  فصلنامه مطالعات برنامه درسی ایران، 11(44)، 1-26. https://www.jcsicsa.ir/article_60612.html
  بهمن­پور، ک.، نادی­پور، ح.، احمدی، ف.، و کاظم­نژاد، ا. (1396). تحلیل مفهوم تفکر انتقادی در پرستاری بالینی. مجله دانشگاه علوم پزشکی کردستان، 22(2)، 96-109.
https://dx.doi.org/10.22102/22.2.96
 
حسن­پور، م.، حسن­زاده، ا.، قائدی، حیدری، ف.، و باقری، م. (1394). مهارت­های تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری.  نشریه پرستاری ایران، 28(94-93)،  22-31.
دانایی­فرد، ح.، و اسلامی، آ. (1390). کاربرد استراتژی پژوهشی نظریه داده­بنیاد: ساخت نظریه بی‌تفاوتی سازمانی. انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
دانایی­فرد، ح.، و  امامی، س. م. (1386). استراتژی­های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه­پردازی داده‌بنیاد.  اندیشه مدیریت راهبردی، 1(2)، 69-97.
دستیاری، الف. (1403). پیش بینی تفکر نقادانه بر اساس هوش هیجانی و باورهای خودکارآمدی مطالعه موردی: دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی لرستان. فصلنامه نوآوری و ارزش آفرینی، 26(13)، 91-110.
 http://www.journalie.ir/Article/46739
دستیاری، الف.، زارعی متین، ح.، دانایی فرد، ح.، یزدانی، ح.ر.، و باباشاهی، ج. (1400). بررسی وضعیت گرایش به تفکر نقادانه دانشجویان (مطالعه موردی: دانشجویان پردیس فارابی دانشگاه تهران). پژوهش های مدیریت عمومی، 14(51)، 65-93.
 https://doi.org/10.22111/jmr.2021.32722.4926
سلطان القرائی، خ.، و علایی، پ. (1390). رابطه شیوه­های شناختی یادگیری و پنج عامل بزرگ شخصیت با نگرش تفکر انتقادی دانشجویان دانشگاه تبریز. فصلنامه اندیشه­های تازه در علوم تربیتی، 6(3)، 147-168.
https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=539541
سیف، ع. ا. (1388).  روانشناسی پرورشی نوین: روانشناسی یادگیری و آموزش (ویرایش ششم)، تهران: دوران.
شعبانی، ح.، و محمدی­مهر، م. (1379). پرورش تفکر انتقادی با استفاده از شیوه آموزش مسأله‌محور. مدرس علوم انسانی، 4(1)،  115-125.
https://sid.ir/paper/357788/fa
ضرابیان، ف.، زندی، ب.، و عزیزی، س. م. (1395). بررسی میزان گرایش به تفکر انتقادی در دانشجویان کارشناسی ارشد مجازی. پژوهش در آموزش علوم پزشکی، 8(1)،  37-46.
https://www.magiran.com/p1563625
 
 طاهری، ا.،  آزاده، ف.، مرادی­جو، م.، و یوسفیان­زاده، ا. (1396). بررسـی گرایش به تفکر انتقادی در دانشجویان دانشکده پیراپزشکی دانشـگاه علوم پزشکی تهران. پیاورد سلامت، 11(1)، 1-9. http://payavard.tums.ac.ir/article-1-6256-fa.html
غلامرضایی، س.، یوسف­وند، ل.، و رادمهر، پ. (1396). بررسی نقش پیش­بینی­کننده باورهای خودکارآمدی و فراشناخت بر گرایش به تفکر انتقادی در دانشجویان. پژوهش در آموزش پزشکی، 9(1)، 37-45. https://www.magiran.com/p1719234
قنبری، ع.، منفرد، آ.، حسین­زاده، ط.، مؤدب، ف.، و صدیقی، آ. (1396). تأثیر آموزش فرایند پرستاری بر تفکر انتقادی دانشجویان. پژوهش در آموزش علوم پزشکی، 9(2)، 33-25.
https://www.magiran.com/p1758141
 کرسول، ج. (1394). پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (روایت‌پژوهی، پدیدارشناسی و ... ) (حسن دانایی­فرد و حسین کاظمی، مترجمان). انتشارات صفار (کتاب اصلی منتشر شده در 1945).
 کوهپایه­زاده، ج.، جزایری، ش.، آرئیان، ن.،  وکرمی آق­قلعه، ه. (1395). بررسی تأثیر یادگیری مبتنی بر تیم بر تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری. توسعه و آموزش پزشکی، 11(3)، 186-200. http://jmed.ssu.ac.ir/article-1-682-fa.html
مایرز،  چ. (1383).  آموزش تفکر انتقادی (خدایار ابیلی، مترجم). انتشارات سمت (کتاب اصلی منتشر شده در 1986).
ملکی آوارسین، ص.، سیدکلان، س. س.، عیاره، ل.، و کریمیان، غ. . (1394). مقایسه میزان گرایش دانش‌آموزان به تفکر انتقادی و خلاقیت و نوآوری براساس جو اجتماعی، تفکر و کودک. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 6(12)،  99-120.
https://journals.ihcs.ac.ir/article_2268.html
مسعودیان، پ.، دوایی، م.، انصاریا، ف.، و خسروی، ع. ­ا. (1397). طراحی الگوی تفکر انتقادی براساس نظریه ساختن­گرایی ویگوتسکی و تأثیر آن بر تفکر انتقادی دانش­آموزان. پژوهش در نظام­های آموزشی، 12(41)، 91-109.
https://doi.org/10.22034/jiera.2018.78686
 
 مجیدیان­فرد، م. ­ب.، محمدی­مهر، م.، و نجیمی، م. (1397). بررسی رابطه ساختاری (تدوین مدل) تفکر انتقادی براساس سبک­های یادگیری و نقش میانجی فراشناخت.  فصلنامه روانشناسی تربیتی، 14(50)،  155-169.
https://doi.org/10.22054/jep.2019.37802.2503
 موسوی، ف. (1397). بررسی تأثیر آزاداندیشی دینی بر تفکر انتقادی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه. پژوهش در مسایل تعلیم و تربیت اسلامی، 26(40)، 39-54.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516972.1397.26.40.2.1
 مولوی، پ.، باقر­پور، س.، و شهسواری، ج. (1395). بررسی تفکر انتقادی در دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه.  پژوهش در برنامه­ریزی درسی، 22 (49)، 184-192.
https://sanad.iau.ir/Journal/jsre/Article/898350
 نیک­پی، ا.، فرح­بخش، س.، و یوسف­وند، ل. (1396). تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری خودتنظیمی بر تفکر انتقادی دانش­آموزان. روان شناسی مدرسه و آموزشگاه،  6(3)،  116- 135. https://doi.org/10.22098/jsp.2017.588
 
Ayçiçek, B. (2021). Integration of critical thinking into curriculum: Perspectives of prospective teachers. Thinking Skills and Creativity, 41, 100895.
Bernard, R.M., Zhang Dai, A., Philip, C., Sicoly, F., Borokhovski, E., & Surkes, M.A. (2008). Exploring the structure of the Watson–Glaser Critical Thinking Appraisal: One scale or many subscales?. Thinking Skills and Creativity, 3, 15–22.
Bellaera, L., Weinstein-Jones, Y., Ilie, S., & Baker, S.T. (2021). Critical Thinking in Practice: The Priorities and Practices of Instructors Teaching in Higher Education. Thinking Skills and Creativity, 100856.
Boso, C.M., Van Der Merwe, A.S., & Gross, J. (2021). Critical thinking disposition of nursing students: A quantitative investigation". Nurse Education in Practice, 55, 103167.
Bravo, M.J., Galiana, L., Rodrigo, M.F., Navarro-Pérez, J.J., & Oliver, A. (2020). An adaptation of the Critical Thinking Disposition Scale in Spanish youth. Thinking Skills and Creativity, 38, 100748.
Cáceres, M., Nussbaum, M., & Ortiz, J. (2020). Integrating critical thinking into the classroom: A teacher’s perspective. Thinking Skills and Creativity, 37, 100674.
Calma, A., & Cotronei-Baird, V. (2021). Assessing critical thinking in business education: Key issues and practical solutions. The International Journal of Management Education,19(3), 100531.
Dastyari, A., (2025). Predicting Critical Thinking Based on Emotional Intelligence and Self-Efficacy Beliefs: A Case Study of Nursing Students at Lorestan University of Medical Sciences. Journal of Innovation and Value Creation, 13(26), 91-110. http://www.journalie.ir/Article/46739
Dekker, T.J. (2020). Teaching critical thinking through engagement with multiplicity. Thinking Skills and Creativity,37, 100701.
Demir, M., Bacanli, H., Tarhan, S., & Dombayci, M.A. (2011). Quadruple Thinking: Critical Thinking. Procedia Social and Behavioral Sciences,12, 426–435.
Din, M. (2020). Evaluating university students’ critical thinking ability as reflected in their critical reading skill: A study at bachelor level in Pakistan. Thinking Skills and Creativity,  35, 100627.
 Facione, P.A., Facione, N.C., & Giancarlo, C.A. (2001). California Critical Thinking Disposition Inventory: Inventory Manual. California Academic Press.
Facione, P.A. (2010). Critical Thinking: What It Is and Why It Counts. USA: Insight Assessment.
Forst, P.J. (1997). Building Bridges between Critical Theory and Management Education. Journal of Management Education, 2, 361.
Gunawardena, M., & Wilson, K. (2021). Scaffolding students’ critical thinking: A process not an end game. Thinking Skills and Creativity, 41, 100848.
Gyenes, A. (2021). Student perceptions of critical thinking in EMI programs at Japanese universities: A Q-methodology study. Journal of English for Academic Purposes, 101053.
Hart, C., Da Costa, C., D'Souza, D., Kimpton, A., & Ljbusic, J. (2021). Exploring Higher Education Students’ Critical Thinking Skills through Content Analysis. Thinking Skills and Creativity, 100877.
Kang, S.J., Hong, C.M., & Lee, H. (2020). The impact of virtual simulation on critical thinking and self-directed learning ability of nursing students. Clinical Simulation in Nursing, 49, 66-72.
Lai, E.R. (2011). Critical thinking: A literature review. Pearson's Research Reports, 6(1), 40-41.
Marin, L.M., & Halpern, D.F. (2011). Pedagogy for developing critical thinking in adolescents: Explicit instruction produces greatest gains. Thinking Skills and Creativity, 6, 1-13.
Ramlaul, A., Duncan, D., & Alltree, J. (2021). The meaning of critical thinking in diagnostic radiography. Radiography, 27(4), 1166-1171.‏
Ren, X., Tong, Y., Peng, P., & Wang, T. (2020). Critical thinking predicts academic performance beyond general cognitive ability: Evidence from adults and children. Intelligence, 82, 101487.
Ricketts, J., & Rudd, R. (2002). Critical thinking: A literature review. Florida, University of Florida.  http://step.ufl.edu/resources/critical_thinking/critical_litreview. pdf.
Sk, S., & Halder, S. (2020). Critical thinking disposition of undergraduate students in relation to emotional intelligence: Gender as a moderator. Heliyon, 6(11), e05477.
Varenina, L., Vecherinina, E., Shchedrina, E., Valiev, I., & Islamov, A. (2021). Developing critical thinking skills in a digital Willers, S., Jowsey, T., & Chen, Y. (2021). How do nurses promote critical thinking in acute care? A scoping literature review. Nurse Education in Practice, 103074.
Wang, Y., Nakamura, T., & Sanefuji,  W. (2020). The influence of parental rearing styles on university students’ critical thinking dispositions: The mediating role of self-esteem. Thinking Skills and Creativity, 37, 100679.
Willers, S., Jowsey, T., & Chen, Y. (2021). How do nurses promote critical thinking in acute care? A scoping literature review. Nurse Education in Practice, 103074.
Wong, SH.V., & Kowitlawakul, Y. (2020). Exploring perceptions and barriers in developing critical thinking and clinical reasoning of nursing students: A qualitative study. Nurse Education Today, 95, 104600.
پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی
دوره 15، شماره 4
بهار 1405
صفحه 171-199